Bel ons: 055 303 22 57 of stuur een email: secretariaat@ppcnpc.nl

Maatschap P&P Consult Maatschap P&P Consult

Angst

Angst is een emotie veroorzaakt door een waargenomen of beleefde bedreiging en die meestal leidt tot een vermijding of ontwijking daarvan. Angst wordt beschouwd als reactie op een specifieke prikkel, zoals pijn of dreiging van gevaar. Dit laatste kan een confrontatie met die prikkel of juist een ontwijking daarvan (een vecht-of-vluchtreactie) tot gevolg hebben. Bij extreme vormen van angst kan verstarring optreden: men is dan als het ware ‘verlamd door angst’.

Angst is een natuurlijke menselijke emotie. Deze emotie dient ervoor om alert te kunnen reageren op situaties die gevaar met zich meebrengen. Bijvoorbeeld het zien van een wild dier laat je schrikken en wegrennen. Dit wegrennen redt het vege lijf. Nadat je uit de gevarenzone bent gegaan komt de angst pas, na de actie die je uit de gevaarlijke situatie heeft gebracht. Ditzelfde kan je overkomen in het verkeer als er plotseling mensen oversteken, dan rem je in een flits. Daarna merk je de angst pas, als de situatie allang weer achter de rug is.

Angst gaat gepaard met een aantal lichamelijke kenmerken:

  • Bleek wegtrekken
  • Nachtmerries
  • Vatbaarheid voor ongelukken
  • Verhoogde hartslag
  • Verlies van eetlust of juist een grote eetlust
  • Zweten

Aangezien bij autisme vaak sprake is van extreme angst, ligt hier mogelijk een opening naar onderzoek over de samenhang tussen Autisme en Posttraumatisch stress syndroom (Kees de vries 2004). Uit het onderzoek is vast komen te staan dat autistische mensen een gebrek hebben aan invoelend vermogen en dat zij extra gevoelig zijn voor signalen van gevaar en stress bij anderen. Dit verklaart mogelijk ook het verminderde sociale gedrag van oorlogsveteranen. Bij thuiskomst ontstaan er regelmatig relatieproblemen, overmatige stress, overmatige angst, extreme gespannenheid, verhoogde spierspanning, slecht slapen, agressie, crimineel gedrag enzovoort.

Vormen van angst
Er bestaan diverse vormen van angst, waarbij sommige vormen aan elkaar zijn gerelateerd of in combinatie voorkomen. Andere vormen, zoals fobieën en paniekstoornissen, lijken min of meer op zichzelf te staan. Hier volgt een korte opsomming.

  • Gericht of niet gericht
  • Als angst voor korte tijd gericht is op een bepaald object of situatie, spreekt men van vrees. Als de oorzaak, bijvoorbeeld een onweersbui voorbij is, is de vrees ook verdwenen. Angst kan ook ongericht zijn. In dat geval is er sprake van vrijzwevende of vrij flotterende angst.
  • Paniek
  • Paniek is een plotselinge hevige schrik of angst, die gepaard gaat met zweten, het stokken van de ademhaling, een onregelmatige hartslag, duizeligheid en gevoel van onwerkelijkheid. Als paniekaanvallen regelmatig terugkeren, spreekt men van een paniekstoornis.
    Obsessieve-compulsieve stoornis
  • Bij een obsessieve-compulsieve stoornis staan obsessies (gedachten die ons niet willen verlaten) en dwanggedrag (het gevoel bepaalde handelingen steeds te moeten herhalen) centraal.
  • Fobie
  • Een specifieke en vaak hevige vorm van vrees is fobie. Hierbij is vrees gericht op specifieke objecten zoals bepaalde dieren (bijvoorbeeld spinnen) of situaties, zoals kleine ruimtes, grote hoogtes of ruimtes, optreden in het openbaar, sociale contacten, etc.
  • Sociale angst
  • Als angst betrekking heeft op sociale contacten spreekt men wel van Sociale fobie. Ook faalangst, de angst om in ogen van anderen te kort te schieten, kan men zien als een vorm van sociale angst.
  • Schrikken
  • Schrikken is een reflexmatige lichamelijke reactie op onverwachte en intense prikkels, zoals een hard geluid. Een toestand van angstigheid kan de schrikreactie verhevigen (zie versterkte schrikreactie).
  • Chronische angst
  • Chronische hevige angst kan leiden tot een ernstige verstoring van het normale gedrag. Men spreekt dan van een gegeneraliseerde angststoornis.
  • Angst in groepen
  • Paniek en angst komen niet alleen bij individuen voor, maar treden soms ook op in groepen. Denk aan situaties als: brand in een bioscoop of een motorstoring in een passagiersvliegtuig.
  • Toestand of karaktertrek
  • In de meeste vormen zoals hierboven omschreven kan angst worden opgevat als een toestand, de zogenaamde toestandsangst of als een karaktertrek, de zogenaamde angstdispositie.

Angst kan allerlei oorzaken hebben:

  • biologische (fysieke) kwetsbaarheid
    20% van de mensen hebben een gevoeliger zenuwstelsel dat extremer reageert op prikkels uit de omgeving. Dit wordt soms gezien als angst als karaktertrek: sommige mensen zijn van nature angstiger / voorzichtiger dan andere mensen. Verder zijn er aanwijzingen dat bij obsessieve-compulsieve stoornissen of paniekstoornisen genetische componenten een rol kunnen spelen.
  • ontstaan door een ingrijpende gebeurtenis (trauma)
    Bijvoorbeeld een geboortetrauma: extreme niveaus van stresshormonen bij pasgeborenen die effect hebben in het verdere leven van het individu. Of het meemaken van een voedseltekort: de gevolgen voor de gezondheid en angstniveaus blijken langdurig te zijn. Maar ook geweldsdelicten en bedreigingen die men meemaakt of anderen ziet meemaken.
  • aangeleerde angst
    Dierproeven hebben aangetoond dat een neutrale prikkel door associatie met een schadelijke prikkel op den duur ook angst kan opwekken. Hetzelfde principe blijkt ook voor mensen op te gaan. Aangeleerde angstreacties kunnen in sommige gevallen ook weer worden afgeleerd. Een veel gebruikte therapeutische techniek om angst en fobieën te verminderen is systematische desensitisatie.
  • angst, cultuur en media
    De inhoud van angst is cultureel en historisch bepaald aldus Frank Furedi: Godvrezendheid in de Middeleeuwen, de angst voor terroristische aanslagen of politieke bewegingen zoals die van het anarchisme en socialisme in de negentiende eeuw, angst voor werkloosheid in de jaren dertig, de atoombom na 1945, terrorisme na 9/11. Angst bij kinderen kan ook ontstaan door de invloed van televisie en gewelddadige films. Dit kan betrekking hebben op allerlei zaken, zoals wilde dieren, natuurrampen, gewelddadige personen e.d. Ook objecten of voorstellingen uit griezelfilms, die op zich beschouwd een culturele uiting of neerslag vormen van menselijke angsten of angstobjecten, kunnen een bron van angst en slapeloosheid zijn voor daarvoor gevoelige kinderen.
  • strijd tegen ervaringen
    Mensen hebben allerlei belevingen. Vaak beoordelen mensen deze als negatief en gaan ze zich er tegen verzetten of deze proberen te controleren. Dit noemt men experiëntiële vermijding. Het is aangetoond dat experiëntiële vermijding leidt tot een versterking van problemen. Normale angst kan hierdoor bijvoorbeeld problematisch worden.
  • Normale angst
    Een gevoel van angst hoeft niet altijd pathologisch te zijn: net als gevoelens als boosheid, en neerslachtigheid kan het een teken zijn van een normale aanpassing van het organisme aan gevaarlijke, moeilijke of extreme omgevingscondities. Denk aan situaties als: soldaten aan het front, luchtaanvallen, calamiteiten, e.d. Angst prepareert daarbij het organisme op mogelijk gevaar en/of het ondernemen van bepaalde acties, zoals vluchten voor gevaar. Hevige angst kan in combinatie met de daarbij optredende verhoogde fysiologische arousal gepaard gaan met een 'blikvernauwing', waarbij alleen de saillante prikkels uit de omgeving worden verwerkt, en details niet meer worden waargenomen. Angst treedt ook vaak op in minder extreme omstandigheden zoals spreken in het openbaar, het doen van een examen en het leveren van een sportprestatie. Deze vormen van angst hebben vaak een anticiperend karakter. Beweerd wordt dat een milde vorm van angst zelfs de prestatie kan verbeteren.
  • Angst en vrees
    Soms wordt er een onderscheid gemaakt tussen angst en vrees, waarbij het dan bij angst zou gaan om meer onbestemde gevoelens van onbehagen en bij vrees voor een meer concreet gevaar.